Poliester – jaki to materiał?

Na metce wielu ubrań widzisz napis „poliester” i zastanawiasz się, co właściwie wkładasz na siebie. Czasem ten materiał kojarzy Ci się z „plastikiem”, czasem z porządną odzieżą sportową. Z tego tekstu dowiesz się, jaki to materiał poliester, jakie ma wady i zalety oraz kiedy naprawdę warto po niego sięgnąć.

Co to jest poliester?

Pojęcie „poliester” odnosi się do dużej grupy włókien syntetycznych, czyli takich, które powstają w wyniku procesów chemicznych, a nie rosną na polu jak bawełna. Najczęściej mówimy o włóknach z politereftalanu etylenu, znanego jako PET. Ten sam surowiec wykorzystuje się do produkcji wielu tworzyw sztucznych, między innymi butelek czy folii.

W fabryce granulat PET topi się w wysokiej temperaturze, a następnie przeciska przez specjalne dysze, tworząc cienkie włókna. Z nich powstają przędze, tkaniny i dzianiny wykorzystywane w przemyśle odzieżowym, tekstylnym, motoryzacyjnym, a nawet medycznym. To właśnie dlatego 100% poliester znajdziesz zarówno w sukience z sieciówki, jak i w tapicerce foteli samochodowych.

Poliester to materiał syntetyczny wytwarzany z ropy naftowej, formowany w cienkie włókna przypominające naturalne tkaniny, ale zachowujące zupełnie inne zachowanie na ciele i podczas użytkowania.

Historia poliestru sięga lat 40. XX wieku, lecz prawdziwy boom na ten materiał przyszedł w latach 70. Zachwycano się wtedy tym, że się nie gniecie, szybko schnie i wygląda „jak nowy” nawet po wielu praniach. Z biegiem czasu zaczęto jednak mocniej mówić o minusach, między innymi o niskiej przewiewności i wpływie na środowisko. Mimo tego udział poliestru w światowej produkcji odzieży stale jest bardzo wysoki.

Jakie właściwości ma poliester?

Jedna z największych zagadek brzmi: czy poliester jest materiałem oddychającym? Odpowiedź nie jest tak prosta, jak mogłoby się wydawać. Wiele zależy od konstrukcji tkaniny, grubości włókien i jakości wykonania. Samo włókno poliestrowe ma określone cechy, które potem można modyfikować dzięki technologiom stosowanym w przemyśle odzieżowym.

Warto przyjrzeć się kilku aspektom: chłonności wilgoci, przewiewności, sprężystości, trwałości koloru oraz temu, jak poliester zachowuje się podczas prania i codziennego noszenia. Dzięki temu łatwiej ocenisz, czy sprawdzi się w Twojej szafie.

Oddychalność i odprowadzanie wilgoci

Podstawowa informacja brzmi: poliester nie jest higroskopijny, czyli prawie nie chłonie wody. Kiedy się pocisz, krople potu pozostają na powierzchni skóry, a tkanina ich nie „wypija” jak bawełna. W codziennej odzieży, zwłaszcza tej taniej i gęsto tkanej, oznacza to często gorszy komfort termiczny, uczucie przegrzania i „przyklejania się” materiału do ciała.

W technicznej odzieży sportowej z poliestru wykorzystuje się jednak inną konstrukcję włókien. Powierzchnia materiału jest tak zaprojektowana, by pot jak najszybciej rozprowadzić po większej powierzchni i odparować. Tkanina nie chłonie wilgoci, tylko ją „przenosi” na zewnątrz i odsuwa od skóry. Dlatego w dobrej jakości koszulce biegowej z poliestru możesz czuć się znacznie sucho, mimo że sama dzianina wciąż jest syntetyczna.

Różnica między „duszną” sukienką z poliestru a komfortową koszulką treningową wynika głównie z jakości włókien i konstrukcji dzianiny, a nie z samego słowa „poliester” na metce.

To wyjaśnia, czemu jedni narzekają, że „poliester nie oddycha”, a inni chwalą go w sporcie. W ubraniach miejskich często liczy się wygląd i niska cena, w sportowych priorytetem jest odprowadzanie wilgoci i szybkie schnięcie. Dwie różne potrzeby dają dwa zupełnie inne efekty na ciele.

Trwałość i wygląd

Poliester słynie z wysokiej odporności mechanicznej. Włókna są sprężyste, niełamliwe i dobrze znoszą intensywne użytkowanie. Materiał po zgnieceniu zwykle szybko wraca do pierwotnego kształtu, dlatego wiele ubrań z poliestru nie wymaga prasowania lub wystarczy krótko je wygładzić parą.

Duża zaleta to także trwałość kolorów. Barwniki mocno wiążą się z włóknem, dzięki czemu ubrania nie blakną tak szybko, nawet jeśli często je pierzesz. To ważne przy odzieży treningowej, która regularnie trafia do pralki i wiruje w bębnie w temperaturze 30–40 stopni. Wiele poliestrowych rzeczy wytrzymuje takie traktowanie przez długi czas bez widocznej utraty formy.

Łatwość pielęgnacji

Dla wielu osób dużym plusem jest to, że poliester szybko schnie. Wyjęta z pralki koszulka czy bluza może być sucha już po kilku godzinach, podczas gdy bawełna schnie znacznie dłużej. To wygodne rozwiązanie, gdy często trenujesz albo pierzesz ubrania w małym mieszkaniu.

Włókna poliestrowe słabo chłoną płyny, dlatego są w pewnym stopniu odporne na plamy. Oczywiście nie oznacza to całkowitej niebrudzącej się tkaniny, ale łatwiej sprać pot czy błoto z legginsów treningowych niż z wielu delikatnych materiałów naturalnych. Zazwyczaj wystarczy pranie w 30–40 stopniach i standardowe wirowanie, bez skomplikowanej pielęgnacji.

Jakie są wady i zalety poliestru?

Każdy materiał ma dwie strony medalu i poliester nie jest tu wyjątkiem. Część osób wybiera go świadomie, doceniając funkcjonalność, inni unikają ze względu na odczucia skórne czy aspekty środowiskowe. Żeby łatwiej podjąć decyzję, dobrze poznać zarówno plusy, jak i minusy.

Warto przy tym pamiętać, że niska jakość poliestru będzie odczuwalna znacznie mocniej niż w przypadku odszycia z wykorzystaniem droższych mikrowłókien. Różnica między tanią sukienką z sieciówki a porządną odzieżą sportową jest duża, choć na metce w obu przypadkach przeczytasz „poliester”.

Wady poliestru

Najczęstsze zarzuty dotyczą tego, jak poliester „zachowuje się” na ciele. Wiele tkanin poliestrowych jest mało przewiewnych, co potęguje pocenie i uczucie gorąca. Włókna nie przepuszczają dobrze powietrza, a przy tym nie chłoną wilgoci, dlatego w upalne dni ciało może szybko się przegrzewać. Osoby z nadpotliwością często od razu wyczuwają różnicę między bawełnianym T-shirtem a bluzką uszytą z poliestru.

U części użytkowników syntetyczne włókna mogą nasilać problemy skórne. Dotyczy to zwłaszcza osób z AZS, egzemą czy skłonnością do podrażnień. Gdy skóra jest stale rozgrzana i wilgotna, łatwiej o swędzenie, zaczerwienienie i zaostrzenie zmian chorobowych. Z tego powodu dermatolodzy często sugerują, by odzież przylegającą do ciała wybierać z materiałów bardziej przyjaznych skórze.

Do najczęściej wymienianych minusów poliestru należą:

• niska przewiewność wielu tkanin poliestrowych w porównaniu z bawełną czy lnem,
• brak higroskopijności, czyli słabe wchłanianie potu z powierzchni skóry,
• możliwe nasilenie podrażnień u osób z wrażliwą lub chorą skórą,
• nieprzyjemny, „plastikowy” dotyk w tańszych wyrobach,
• obciążająca środowisko produkcja związana z wykorzystaniem ropy naftowej.

Do tego dochodzi jeszcze kwestia estetyki. Tani poliester bywa błyszczący, szybko się kulkuje i traci ładny wygląd już po kilku praniach. Daje to efekt, który wiele osób określa jako „tandetny”. Warto też dodać, że pranie poliestru uwalnia do wody mikrowłókna tworzyw sztucznych, które trafiają później do środowiska wodnego.

Zalety poliestru

Z drugiej strony poliester ma szereg cech, które sprawiają, że producenci tak często po niego sięgają. Jest lekki, mocny i sprężysty, dzięki czemu odzież długo zachowuje formę. Nie rozciąga się nadmiernie w kolanach czy łokciach, a odpowiednio uszyte ubranie trzyma linię nawet po wielu miesiącach noszenia.

Dla użytkownika liczy się także to, że poliester szybko schnie i nie gniecie się. To ułatwia życie na wyjazdach, podczas intensywnych treningów czy przy codziennym praniu całej rodziny. Do tego dochodzi niższa cena w porównaniu z włóknami naturalnymi, zwłaszcza takimi jak jedwab, len czy tencel. Wiele osób świadomie wybiera więc mieszanki z poliestrem, szukając kompromisu między wyglądem, funkcjonalnością a budżetem.

Najważniejsze zalety poliestru w odzieży możesz powiązać z następującymi właściwościami:

• wysoka trwałość mechaniczna i mniejsza podatność na przetarcia,
• sprężystość włókien, która ogranicza gniecenie i konieczność prasowania,
• dobra odporność kolorów na pranie i promieniowanie słoneczne,
• szybkie schnięcie po praniu oraz po intensywnym wysiłku,
• łatwa pielęgnacja bez skomplikowanych zasad prania i suszenia.

W odzieży sportowej poliester daje jeszcze jedną korzyść. W połączeniu z elastanem umożliwia uzyskanie materiałów bardzo elastycznych, dobrze dopasowanych do ciała, a przy tym nieprześwitujących. To szczególnie ważne przy legginsach, topach i bieliźnie treningowej.

Poliester a inne materiały – co wybrać?

Porównując poliester z bawełną czy poliamidem, szybko widać, że każdy materiał sprawdzi się w innych sytuacjach. Innego zachowania oczekujesz od koszulki na co dzień, innego od bluzy do biegania zimą, a jeszcze innego od bielizny dla skóry skłonnej do alergii.

Dobry punkt wyjścia daje proste zestawienie najpopularniejszych włókien używanych w odzieży:

Poliester czy bawełna?

Bawełna jest dla wielu osób pierwszym wyborem w ubraniach codziennych. Dobrze przepuszcza powietrze, chłonie pot i zwykle jest przyjemna w dotyku. W upał bawełniany T-shirt pozwala skórze odetchnąć, podczas gdy gęsta tkanina poliestrowa może działać jak bariera, zatrzymująca ciepło i wilgoć przy ciele.

Z kolei poliester lepiej znosi częste pranie, nie kurczy się tak łatwo i rzadziej zmienia kształt. Dla kogoś, kto codziennie pierze odzież treningową lub służbową, łatwość pielęgnacji poliestru może być ważniejsza niż naturalne pochodzenie włókna. W wielu szafach dobrze sprawdza się rozwiązanie pośrednie, czyli mieszanki bawełny z niewielkim dodatkiem poliestru, łączące zalety obu surowców.

Poliester, poliamid i elastan

Na metkach sportowych legginsów czy topów często obok poliestru pojawia się poliamid i elastan. To nie są zamienne nazwy, lecz różne włókna, które wspólnie tworzą dzianinę o określonych parametrach. Poliamid jest jeszcze bardziej elastyczny i odporny na rozciąganie niż poliester, dlatego poprawia dopasowanie i komfort ruchu.

Elastan odpowiada z kolei za rozciągliwość we wszystkie strony. Występuje zwykle w kilku procentach, ale to on daje efekt „drugiej skóry”. Dzięki tym domieszkom poliester słabo się rozciąga sam z siebie, ale w mieszankach może tworzyć bardzo elastyczne, komfortowe materiały. Bez tych dodatków 100% poliester będzie raczej sztywniejszy i mniej dopasowujący się do sylwetki.

Czy poliester jest bezpieczny dla zdrowia i środowiska?

Wiele osób obawia się, czy poliester jest zdrowy i czy może uczulać. Samo włókno poliestrowe rzadko bywa alergenem w sensie chemicznym. Problem pojawia się częściej przy wrażliwej skórze, która źle reaguje na przegrzanie, wilgoć i brak przewiewu. W takich warunkach łatwiej o podrażnienia, a użytkownik wiąże dyskomfort z nazwą materiału.

Jeśli masz skłonność do alergii, warto, by warstwa najbliższa ciału była z materiału dobrze tolerowanego przez Twoją skórę. Dla jednych będzie to bawełna, dla innych modal czy wiskoza. Poliester lepiej znosi się jako warstwa wierzchnia, która ma chronić przed wiatrem, deszczem lub chłodem, niż jako ciasno przylegająca bielizna noszona cały dzień.

Osobna kwestia to wpływ na środowisko. Produkcja poliestru jest powiązana z wykorzystaniem ropy naftowej i emisją dużych ilości dwutlenku węgla. Coraz częściej stosuje się jednak poliester z recyklingu PET, pozyskiwany z przetworzonych butelek i odpadów tekstylnych. Nie rozwiązuje to problemu mikroplastiku, ale ogranicza zużycie nowych surowców kopalnych i wydłuża obieg materiału.

Przy praniu odzieży z poliestru do ścieków dostają się mikrowłókna tworzyw sztucznych. Część osób ogranicza ten efekt, używając specjalnych woreczków piorących lub filtrów w pralkach. Inni stawiają na kupowanie mniejszej liczby rzeczy, za to lepszej jakości, które posłużą wiele sezonów. Jeden porządny komplet odzieży sportowej z poliestru używany przez lata zwykle obciąża środowisko mniej niż regularne kupowanie tanich, szybko niszczących się ubrań.

Świadome wybory materiałów i dłuższe korzystanie z tych samych ubrań sprawiają, że nawet poliester może funkcjonować w garderobie bardziej przyjaźnie dla skóry i planety.